พระโพธิสัตว์เป็นลิงผู้มีความเพียร

พระโพธิสัตว์เป็นลิงผู้มีความเพียร

ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่พระโพธิสัตว์ยังบำเพ็ญบารมีอยู่ พระองค์ทรงอุบัติเป็นพญาวานรเผือกผู้มีสง่า มีขนสีขาวบริสุทธิ์ประดุจปุยเมฆ ดวงตาเป็นประกายราวกับดวงดาว ลำตัวแข็งแรงสมส่วน ทุกย่างก้าวเปี่ยมไปด้วยพละกำลัง พญาวานรตนนี้มิใช่ลิงธรรมดาทั่วไป แต่เป็นผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด มีเมตตาธรรมสูงส่ง และที่สำคัญที่สุดคือ มีความเพียรอันแกร่งกล้าเกินกว่าสัตว์ทั้งปวง

พญาวานรอาศัยอยู่ในป่าใหญ่ที่อุดมสมบูรณ์ สองข้างทางเต็มไปด้วยต้นไม้สูงตระหง่าน แผ่กิ่งก้านสาขาให้ร่มเงา บ้างก็ออกดอกออกผลสีสันสดใส ชวนให้ตื่นตาตื่นใจ เสียงนกร้องเจื้อยแจ้วประสานกับเสียงแมลงดังระงม ท้องฟ้าสีครามสดใส มีหมู่เมฆลอยอ้อยอิ่งเป็นบางครั้ง สัตว์น้อยใหญ่ต่างใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข และพญาวานรตนนี้ก็เป็นที่รักและเคารพของบรรดาสัตว์ทั้งหลาย

วันหนึ่ง ขณะที่พญาวานรออกหาอาหารตามปกติ สายตาของพระองค์ก็เหลือบไปเห็นต้นมะม่วงป่าต้นหนึ่ง ตั้งตระหง่านอยู่ริมหน้าผาสูงชัน ต้นมะม่วงต้นนั้นออกผลดกเป็นจำนวนมาก ลูกมะม่วงสุกเหลืองอร่าม ส่งกลิ่นหอมหวานลอยมาตามลม ชวนให้ท้องไส้ปั่นป่วน

พญาวานรเดินเข้าไปใกล้ต้นมะม่วง แล้วเงยหน้ามองผลมะม่วงที่ห้อยระย้าอยู่เบื้องบน ความหิวเริ่มคุกคาม แต่การจะปีนป่ายขึ้นไปเอาผลมะม่วงนั้นดูจะเป็นเรื่องยากลำบากเหลือเกิน หน้าผาแห่งนี้สูงชันเสียจนแม้แต่ลิงที่คล่องแคล่วที่สุดก็อาจจะพลาดพลั้งตกลงมาได้

ในฝูงลิงที่อาศัยอยู่ในบริเวณนั้น มีลิงหนุ่มตัวหนึ่งชื่อว่า "ชาน" เป็นลิงที่ว่องไว แข็งแรง และทะนงตน เขาเห็นพญาวานรยืนมองต้นมะม่วงอยู่ ก็รีบวิ่งเข้ามาหาพร้อมกับประกาศก้องด้วยความมั่นใจ

"ท่านพญาวานร! เหตุใดท่านจึงยืนเหม่อลอยอยู่ตรงนี้เล่า ผลมะม่วงเหล่านั้นดูจะหอมหวานน่าลิ้มลองนัก หากท่านต้องการสิ่งใด เพียงบอกข้าพเจ้า ข้าพเจ้าจะกระโดดขึ้นไปเอามาให้ท่านโดยเร็วพลัน!"

พญาวานรเงยหน้ามองชานด้วยแววตาอันอ่อนโยน แล้วกล่าวตอบด้วยน้ำเสียงทุ้มต่ำ:

"ชานเอ๋ย ความปรารถนาของข้าไม่ใช่เพียงแค่จะได้กินผลมะม่วง แต่ข้าปรารถนาจะพิสูจน์ความเพียรของตนเอง การได้มาซึ่งสิ่งใดๆ ด้วยความง่ายดายนั้น ย่อมไม่ทำให้เราได้เรียนรู้คุณค่าที่แท้จริง"

ชานได้ฟังดังนั้น ก็ยิ่งเสริมความมั่นใจในตนเองขึ้นไปอีก เขาหัวเราะเสียงดัง:

"ท่านพญาวานร! ความเพียรนั้นมีไว้สำหรับผู้ที่ขาดความสามารถต่างหากเล่า! ดูข้าสิ ข้าปีนป่ายได้รวดเร็วดุจสายลม! ข้าจะแสดงให้ท่านเห็น!"

ว่าแล้ว ชานก็ไม่รอช้า กระโดดเกาะเกี่ยวไปตามก้อนหินและรากไม้ที่ยื่นออกมาจากหน้าผาอย่างรวดเร็ว เขาใช้ความคล่องแคล่วและความแข็งแรงของร่างกายไต่ขึ้นไปอย่างไม่หยุดยั้ง เพียงชั่วอึดใจ ชานก็มาถึงกิ่งมะม่วงที่ออกผลดกที่สุด เขาเด็ดลูกมะม่วงที่ใหญ่ที่สุดมาหลายลูก แล้วกระโดดลงมาอย่างสง่างาม

ชานยื่นผลมะม่วงให้พญาวานร พร้อมกับพูดด้วยน้ำเสียงภาคภูมิใจ:

"ท่านพญาวานร! เห็นหรือไม่? นี่คือผลงานของความสามารถที่แท้จริง! ท่านไม่ต้องลำบากแต่อย่างใดเลย"

พญาวานรรับผลมะม่วงมา แต่ไม่ได้รีบกิน เขาเพียงมองดูผลมะม่วงด้วยความรู้สึกที่ซับซ้อน แล้วหันกลับไปมองหน้าผาสูงชันอีกครั้ง

เวลาผ่านไปอีกหลายวัน พญาวานรก็ยังคงมานั่งอยู่ใต้ต้นมะม่วงแห่งนั้น เขาไม่ได้พยายามปีนป่ายขึ้นไป แต่กลับใช้เวลาสังเกตการณ์ สังเกตการณ์การเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติ สังเกตการณ์ลมที่พัดผ่าน สังเกตการณ์ก้อนหินที่ยึดเกาะหน้าผา

ในขณะที่ชานและลิงตัวอื่นๆ ก็ยังคงใช้ชีวิตตามปกติ พวกเขาปีนป่าย กินผลไม้ เล่นสนุกกันไปวันๆ พวกเขามักจะมองมาที่พญาวานรด้วยความสงสัย บางครั้งก็หัวเราะเยาะในความ "เฉื่อยชา" ของพระองค์

วันหนึ่ง เกิดพายุฝนฟ้าคะนองอย่างหนัก ลมพายุพัดแรงจนต้นไม้โยกคลอน ฝนตกหนักจนน้ำป่าไหลหลาก สัตว์ทั้งหลายต่างพากันหลบภัยในที่กำบัง

เกิดเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝันขึ้น! ชาน ผู้ซึ่งเคยภาคภูมิใจในความว่องไวของตน กลับต้องเผชิญกับอันตราย เมื่อเขาพยายามจะปีนต้นไม้เพื่อหนีน้ำป่า แต่กลับพลาดพลั้งตกลงไปในกระแสน้ำเชี่ยวกราก! น้ำป่าพัดพาเขาไปอย่างรวดเร็ว ชานพยายามตะเกียกตะกายหาที่ยึดเกาะ แต่กระแสน้ำนั้นรุนแรงเกินกว่าที่เขาจะต้านทานได้

เสียงร้องขอความช่วยเหลือของชานดังไปทั่วป่า บรรดาสัตว์ทั้งหลายได้ยิน แต่ก็ทำอะไรไม่ได้ ไม่มีใครกล้าที่จะเข้าไปในกระแสน้ำที่บ้าคลั่งนั้น

แต่แล้ว ท่ามกลางเสียงพายุและเสียงร้องโหยหวนของชาน ก็ปรากฏร่างของพญาวานรผู้สง่างาม พระองค์ไม่ได้ลังเลแม้แต่วินาทีเดียว แม้ทราบดีว่ากระแสน้ำนั้นอันตรายเพียงใด

พญาวานรออกวิ่งไปที่ริมตลิ่ง มองหากิ่งไม้ที่แข็งแรงพอจะยึดเหนี่ยวไว้ได้ พระองค์สังเกตเห็นรากไม้ใหญ่ที่หยั่งลึกเข้าไปในดินริมหน้าผา พระองค์ตัดสินใจที่จะใช้รากไม้นั้นเป็นจุดยึด

ด้วยความเพียรอันแกร่งกล้า และความแข็งแรงของร่างกายอันสมบูรณ์ พญาวานรใช้ฟันที่แข็งแรงกัดเข้ากับรากไม้นั้นอย่างมั่นคง จากนั้น พระองค์ก็ค่อยๆ ใช้แขนที่แข็งแรงโหนตัวเข้าไปในกระแสน้ำที่เชี่ยวกราก

กระแสน้ำพยายามจะดึงพระองค์ออกไป แต่พญาวานรไม่ยอมปล่อย! พระองค์ใช้กำลังทั้งหมดที่มี ยึดรากไม้นั้นไว้แน่นราวกับหินผา ดวงตาของพระองค์จับจ้องไปยังชานที่กำลังจะถูกพัดพาไป

ในที่สุด เมื่อพญาวานรเห็นจังหวะที่เหมาะสม พระองค์ก็รวบรวมพละกำลังทั้งหมด กระโจนเข้าไปในกระแสน้ำ แล้วคว้าแขนของชานไว้ได้!

การต่อสู้กับธรรมชาติครั้งนี้กินเวลานานแสนนาน พญาวานรออกแรงดึงชานกลับเข้ามาอย่างสุดกำลัง เขาต้องเผชิญกับแรงปะทะของน้ำที่ถาโถมเข้ามาซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่พระองค์ก็ไม่ยอมถอย

บรรดาสัตว์ทั้งหลายที่เฝ้ามองอยู่บนฝั่ง ต่างก็ตะลึงงันกับความกล้าหาญและความเพียรของพญาวานร พวกเขาไม่เคยเห็นการเสียสละและความมุ่งมั่นเช่นนี้มาก่อน

หลังจากที่พยายามอยู่นานแสนนาน ในที่สุด พญาวานรก็สามารถดึงชานขึ้นมาจากกระแสน้ำที่อันตรายได้สำเร็จ ชานอยู่ในสภาพอิดโรย เนื้อตัวเปียกปอน แต่ก็ปลอดภัย

เมื่อชานฟื้นคืนสติ เขาก็เห็นพญาวานรยืนอยู่ข้างๆ ด้วยใบหน้าอันเหน็ดเหนื่อย แต่เปี่ยมไปด้วยความเมตตา

"ท่านพญาวานร... ท่านช่วยข้าไว้ได้อย่างไร? ข้า... ข้าคิดว่าข้าคงต้องตายเสียแล้ว"

ชานกล่าวด้วยน้ำเสียงสั่นเครือ

พญาวานรยิ้มอย่างอ่อนโยน แล้วกล่าวว่า:

"ชานเอ๋ย ความเพียรนั้นมิใช่เพียงแค่การปีนป่ายให้ได้มาซึ่งสิ่งของ แต่คือการไม่ย่อท้อต่ออุปสรรค คือการไม่ยอมแพ้ต่อความยากลำบาก คือการใช้สติปัญญาและกำลังกายเพื่อช่วยเหลือผู้อื่น แม้จะต้องเผชิญกับอันตรายก็ตาม"

ชานได้ฟังดังนั้น ก็รู้สึกละอายใจในความทะนงตนของตนเอง เขาตระหนักได้ถึงความหมายที่แท้จริงของความเพียร และความสำคัญของการช่วยเหลือผู้อื่น

หลังจากเหตุการณ์ครั้งนั้น ชานก็เปลี่ยนแปลงไป เขาไม่หลงตัวเองอีกต่อไป แต่หันมาฝึกฝนตนเองให้มีความเพียร และคอยช่วยเหลือสัตว์อื่นๆ ในป่า

ส่วนพญาวานรผู้มีความเพียร พระองค์ก็ยังคงใช้ชีวิตอย่างสงบสุขในป่าใหญ่ และเป็นแบบอย่างที่ดีงามให้แก่สัตว์ทั้งหลาย

และแล้ว พญาวานรก็สามารถปีนต้นมะม่วงป่านั้นได้สำเร็จในที่สุด แต่ไม่ใช่ด้วยความว่องไว หรือการกระโดดเพียงครั้งเดียว แต่ด้วยความอดทน สังเกตการณ์ และการเรียนรู้จากธรรมชาติ พระองค์ค่อยๆ หาจุดยึดเกาะที่มั่นคง ทีละเล็กทีละน้อย ปีนขึ้นไปอย่างช้าๆ แต่มั่นคง

เมื่อพระองค์ปีนขึ้นไปถึงกิ่งที่ออกผลดก พระองค์ก็ได้ลิ้มรสผลมะม่วงที่หอมหวานยิ่งกว่าครั้งใดๆ ที่เคยได้ลิ้มรสมา เพราะมันคือผลแห่งความเพียร

คติธรรม

ความเพียรที่แท้จริงนั้นมิใช่การทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้สำเร็จเพียงชั่วครั้งชั่วคราว แต่คือการไม่ย่อท้อต่ออุปสรรค การอดทนต่อความยากลำบาก และการใช้สติปัญญาควบคู่ไปกับความพยายาม เพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ การช่วยเหลือผู้อื่นด้วยความกล้าหาญและเสียสละ คือการแสดงออกซึ่งความเพียรที่ยิ่งใหญ่ที่สุด

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญบารมีคือ ความเพียร และ เมตตา